Kamermuziekweekend Signum Quartett

Roots - De oorsprong van het strijkkwartet

Bijna 250 jaar geleden kreeg Haydn de opdracht om voor een samengeraapt zootje musici muziek te schrijven. Dat lukte zo goed, dat hij een genre schiep dat tot op de dag van vandaag als het summum van de kamermuziek geldt: het strijkkwartet.

Toen hij aan zijn opus 20-kwartetten begon, had Haydn waarschijnlijk nooit durven dromen dat het strijkkwartet zo veel vormen zou kunnen aannemen. Dat sterke verband van die vier stemmen blijft vrijwel iedere componist tot op de dag van vandaag inspireren. Waar je ook vandaan komt, als componist kun je in het strijkkwartet vrijwel alles kwijt - in welke taal dan ook.

Het Signum Quartett — "passionate, often brilliant, but also clear and lean” volgens Gramophone Magazine en “their greatest beauty is the intimate emotional trinity they intertwine of dignity, fragility and pain” aldus The Strad — trekt een lijn vanaf die eerste Haydn-kwartetten naar het heden. Van de roots, de wortels, van het strijkkwartet naar de takken die nu volop in bloei staan. Daarin spelen ook de eigen roots van het Signum Quartett een prominente rol.

Staalkaart van Europa

Zo laten de stukken van Schulhoff, Webern en Janáček zien dat al vrij snel na Haydn het strijkkwartet overal in Europa werd opgepikt en zich in totaal verschillende richtingen ontwikkelde. Zo werd het strijkkwartet als genre - ontstaan vanuit de Verlichtingsidealen van vrijheid, gelijkheid en broederschap - een staalkaart van Europa. Zie dit concert als een samenvatting van die staalkaart, Europa in een oogopslag.

Losgebroken uit traditionele kaders

Het is niet veel kunsten gelukt om uit de West-Europese kaders los te breken. Maar onze drang om ons uit te drukken is menselijk, universeel. Dat ook muziek universeel is weten we inmiddels - er zijn nota bene stammen, diep afgezonderd in de jungle, die muziek maken met dezelfde basale elementen als in de Westerse klassieke muziek. Maar binnen dat universele neemt het strijkkwartet, naast de menselijke stem, een bijzondere plek in.

In Zuid-Afrika liggen de roots van de altviolist van het Signum Quartett, Xandi van Dijk. De Signums laten met de muziek van Mokale Koapeng en Ivy Priaulx Rainier naast de muziek van Haydn en Brahms horen hoe vanzelfsprekend het strijkkwartet ook voor Zuid-Afrikaanse componisten diezelfde functie kan hebben als het voor Haydn en Brahms had. En daarbij is Zuid-Afrika slechts het voorbeeld: overal ter wereld, van Japan tot Brazilië, is het strijkkwartet de stem van componisten.

Strijkkwartet kan alles

De muziek van Haydn tot nu toont de enorme reikwijdte die het strijkkwartet in tweehonderdvijftig jaar heeft gekregen. Dat benadrukt het Signum Quartett door uitstapjes te maken naar stukken die oorspronkelijk niet voor strijkkwartet zijn geschreven, maar naadloos in deze vorm vertaald kunnen worden. Het is alsof ze zeggen: alles kan strijkkwartet zijn, en strijkkwartet kan alles zijn — als het ware een begin en een open eind.

Nieuwe Quartweets van studenten Koninklijk Conservatorium

Uit NRC 27 april 2020:

Het Signum Quartett bedacht een nieuw fenomeen in de klassieke muziek; de #quartweet, een compositie van 140 noten, inmiddels 280. Xandi van Dijk: "Het idee kwam in me op in een tijd dat de druk steeds groter werd om zichtbaar te zijn op sociale media. Maar ik werd ziek van alle nietszeggende berichten. ‘Net hier gespeeld. Fantastisch! Blabla.’ Hoe fijn zou het zijn, dacht ik, om dit internetbeest niet meer junkfood te voeden, maar iets van werkelijke waarde. De titel viel me in na een paar glazen bier.” Thomas Schmitz: "Het werkt goed. Niet erg goede componisten denken: ‘Zoiets kleins lukt me nog wel.’ Grote componisten denken: ‘O mijn God, hoe doen we dit?’ Die beknoptheid heeft mooie stukken opgeleverd.” Van Dijk: "Op een zondagochtend begon ik noten te tellen en ontdekte dat veel Bachkoralen binnen 140 noten passen. En ook de zes Bagatellen van Webern, en dat zijn meesterwerken. Toen besefte ik dat dit concept kon werken. Dat het niet enkel een gimmick is. Je kunt binnen die beperking iets geniaals maken.”

Op zaterdagavond zal het Signum Quartett Quartweets spelen. Ook de allernieuwste, van studenten van de Haagse compositieklas van Martijn Padding.

Passepartout

Voor het kamermuziekweekend geldt een passepartoutprijs van € 75. Dit is voor alle drie de concerten. Ook behoren de drie concerten tot de Hoor-bij-ons-pas. Meer informatie over deze korting leest u hier.