Johannes Leertouwer: musicus aan het woord

Alles over Messiah

Hooggeëerd publiek,

Aan de vooravond van de Messiah tournee 2018 schrijf ik u over mijn voorbereiding op het project. 

Hoe bereid je je voor op uitvoeringen van muziek die je zo goed kent?

In mijn blogje (op de website van de Nieuwe Philharmonie, www.nputrecht.nl) van vorige maand schreef ik al dat de muziek steeds "door me heen spoelt” op de fiets, in de supermarkt en hier achter mijn bureau in Leiden. Dat is heerlijk, maar het is natuurlijk niet genoeg.

Vorige maand dirigeerde ik de tweede symfonie van Brahms in de orkestklas van het Conservatorium van Amsterdam. Als chefdirigent van de orkestklas heb ik de mooie opdracht om de studenten van binnen uit kennis te laten maken met het grote symfonische repertoire. De formule is simpel; op drie opeenvolgende vrijdagen werk ik aan een symfonie van Brahms, Beethoven, Mozart of Haydn en op de derde vrijdag sluiten we af met een gratis toegankelijk lunchconcert in de Haitink zaal van het Conservatorium.

Al het repertoire dat we in de Philharmonic Fridays behandelen is uitdagend en stelt de hoogste eisen aan de instrumentale vaardigheden van de orkestleden.

Toch word ik steeds weer getroffen door het besef dat het om iets anders gaat dan die instrumentale beheersing of vaardigheid. 

Beter gezegd: pas als je in voldoende mate je instrument beheerst, ontstaat ruimte voor de allerbelangrijkste opdracht voor de musicus.

En die opdracht is luisteren.

Ik ben ervan overtuigd dat de beste musici meer energie en aandacht besteden aan het luisteren dan aan het zelf klanken produceren. Zoals Ajacied Frenky de Jong meer geconcentreerd is op het overzicht over de posities van al zijn medespelers dan op de bal aan zijn voet.

En dat brengt me terug bij mijn voorbereiding. 

Ik ben altijd enigszins gespannen aan de vooravond van een belangrijk project zoals de Messiah tournee.  Dat heeft te maken met praktische zaken; klopt alle logistiek zodat iedereen op tijd aankomt? Kom ik uit met mijn repetitieschema? Zijn er geen zieken, is iedereen bij stem? Zijn er genoeg kaartjes verkocht?  Maar ook met verwachtingen van de musici, van mijzelf en van het publiek. Mooiere recensies dan wij kregen voor de edities van afgelopen jaren kan niemand wensen. Maar resultaten uit het verleden bieden geen garanties voor de toekomst. Gelukkig mag ik er op vertrouwen dat het team waarmee we de afgelopen jaren werkten en dat ook dit jaar weer zal aantreden, gedurende de projectperiode maar één doel heeft en dat dat hetzelfde doel is dat ik nastreef als dirigent. 

Wij willen Messiah zo oprecht en indringend mogelijk laten klinken.

Dat werkt alleen als iedereen heel goed luistert. 

Het luisteren is zelfs belangrijk in de delen waarin je als musicus niets te doen hebt. Een stilte van een luisterend koor in een solo aria of een luisterende groep solisten in een koordeel is enorm stimulerend. Op dezelfde manier is de stille aandacht voor de muziek van u als publiek een grote stimulans voor de musici. Maar waar ik nu op doel is het luisterend musiceren.

Daarin is mijn opdracht ook duidelijk: ik ben eindverantwoordelijk; ik ben niet zozeer de baas, als wel de opperluisteraar van dienst.

Mijn voorbereiding bestaat uit het leegmaken van mijn hoofd en hart zodat ik mijn collega’s kan horen en verstaan. De rest volgt daaruit: al mijn verzoeken of aanwijzingen moeten gebaseerd zijn op wat ik hoor. Ik ervaar die opdracht als een geweldig voorrecht en ik verheug me enorm op de komende periode.

Nog even over die kaartjes: bij de première van Messiah werd aan de mannelijke bezoekers gevraagd hun (sier-)zwaarden thuis te laten en aan de vrouwelijke bezoekers om hun rokken zonder hoepels te dragen.  Dit zodat ze minder plaats zouden innemen en er zoveel mogelijk mensen konden komen luisteren. De kaartverkoop voor onze concerten in Utrecht, Amsterdam, Leiden, Zwolle, Rhenen en Groningen verloopt voorspoedig, maar we zijn nog niet op het punt dat we u moeten vragen uw kleding aan te passen.

Draag wat u wilt, en komt u vooral luisteren naar al dat moois!

In de hoop u bij een van onze concerten te mogen verwelkomen,

Johannes Leertouwer

 

Koop hier kaarten.